หนังสือ 10 ปัญญาชนสยาม มุ่งวิเคาระห์และอธิบายการสร้างความหมาย “ชาติไทย” และ “ความเป็นไทย” โดยปัญญาชนสำคัญของชาติตั้งแต่รัชกาลที่ 5 เป็นต้นมา ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความรู้อันกว้างขวางลึกซึ้งและพลังทางปัญญาอันสูงส่งของชนชั้นนำไป ที่สามารถตอบสนองความจำเป็นทางการเมือง รวมทั้งตอบสนองต่อการท้าทายจากความคิด ความรู้ และอุดมการณ์ทางเศรษฐกิจและการเมืองใหม่ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพตลอดระยะเวลากว่าหนึ่งศตวรรษ

ขณะเดียวกันการวิเคราะห์และอธิบายการสร้างความหมาย “ชาติไทย” และ “ความเป็นไทย” โดยปัญญาชนสำคัญของชาติในหนังสือนี้ ยังสะท้อนให้เห็นด้วยว่า ความหมายของ “ชาติไทย” และ “ควมเป็นไทย” ที่ปัญญาชนสร้างขึ้น ได้กลายมาเป็น “ความจริง” คือทำให้เกิด “วัฒนธรรมแห่งชาติไทย” และ “วิธีคิดเกี่ยวกับสังคมและวัฒนธรรมไทย” ที่ทรงพลังขึ้นมา ดังนั้น หนังสือนี้จึงช่วยให้เข้าใจประวัติศาสตร์ “วัฒนธรรมแห่งชาติไทย” ที่เป็นรากฐานของความสัมพันธ์ทางสังคมและความสัมพันธ์เชิงอำนาจในรัฐไทย และยังช่วยให้เข้าใจ “วิธีคิดเกี่ยวกับสังคมและวัฒนธรรมไทย” ของคนไทย ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบอย่างลึกซึ้งและไพศาล เพราะนอกจากจะกำหนดวิถีคิดในการอธิบายปัญหาและวิถีทางในการแก้ไขปัญหาต่างๆ ในสังคมไทยแล้ว ยังมีผลต่อแนวทางในการพัฒนาประเทศที่มุ่งหมายสร้างความเจริญทางวัตถุแบบตะวันตกโดยรักษา “ความเป็นไทยทางจิตใจ” เอาไว้ด้วย

ผู้เขียนหวังว่าความเข้าใจอย่างชัดเจนถึงที่มาของ “วัฒนธรรมแห่งชาติ” และวิธีคิดของคนไทยเกี่ยวกับ “สังคมและวัฒนธรรมไทย” ตลอดจนผลกระทบที่ตามมา จะก่อให้เกิดความตระหนักอย่างแท้จริงว่าในปัจจุบันวัฒนธรรมแห่งชาติของไทยและวิธีคิดในกรอบของ “ความเป็นไทย” เป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่สำคัญประการหนึ่งซึ่งจำเป็นจะต้องได้รับการปฏิรูปไม่น้อยไปกว่าโครงสร้างทางเศรษฐกิจและการเมือง

ข้อมูลหนังสือ

  • ๑๐ ปัญญาชนสยาม เล่ม ๒ ปัญญาชนหลังการปฏิวัติ ๒๔๗๕ (ปกแข็ง)
  • ผู้เขียน: สายชล สัตยานุรักษ์
  • สำนักพิมพ์: openbooks
  • จำนวนหน้า: 644 หน้า ปกแข็ง
  • พิมพ์ครั้งที่ 1 — กันยายน 2557
  • ISBN: 9786169174486