ย้อนไปราวคริสต์ทศวรรษที่ ๑๙ ความคิดเรื่องเพศที่ต้องควบคุมกำลังเป็น “แฟชัน” ในหมู่ชนชั้นกลางและกระฎุมพีในซีกโลกตะวันตก กระแสหนึ่งเชื่อว่านักบวชหรือผู้เคร่งศาสนา ทหาร ผู้นำ หรือบุคคลที่ต้องการอยู่เหนือคนอื่น จะเป็นแบบอย่างที่ดีได้ ก็ด้วยการควบคุมแรงปรารถนาตามธรรมชาติ อาทิ ละเว้นการกินเนื้อสัตว์และงดเว้นเรื่องเพศ โดยมีวิธีควบคุมเมื่อเกิดกำหนัดด้วยการอาบน้ำเย็น ถือเป็น “การบำเพ็ญตบะ”

แมกซ์ เวเบอร์ (Max Weber ค.ศ. ๑๘๖๙-๑๙๒๐) นักรัฐศาสตร์และสังคมวิทยาชาวเยอรมัน ผู้มีชีวิตตรงกับสมัยรัชกาลที่ ๕-๖ ของไทย คือผู้หนึ่งที่มุ่งสู่วิถี “บำเพ็ญตบะ” ด้วยเห็นว่าเป็นรากฐานของวินัยที่นำมาใช้ในการจัดระเบียบของระบบทุนนิยมสมัยใหม่ นั่นคือเมื่อมนุษย์ควบคุมตนได้ในความต้องการพื้นฐาน ก็จะสามารถควบคุมและกำหนดเรื่องอื่นๆ ได้ เช่น การตรงต่อเวลา การทุ่มเทต่อการงาน และเห็นว่าการบำเพ็ญตบะเป็นการเพิ่มอำนาจให้แก่การดำรงอยู่ในโลกนี้ได้อย่างทรงอำนาจ ฯลฯ แม้ตัวเขาเองจะเกิดอาการโรคประสาทในช่วงหนึ่งของชีวิตเมื่อปฏิบัติตามวิถีนี้

ต่อมาในบรรยากาศทางการเมืองเมื่อสังคมนิยมกำลังโดดเด่น เวเบอร์ก็ก้าวเข้าสู่วงการการเมือง ด้วยเห็นว่าตนคือผู้บำเพ็ญตบะจึงเหมาะแก่การเป็นนักการเมือง ซึ่งควรเพียบพร้อมไปด้วยความเชื่อ อุดมการณ์ และความรับผิดชอบ เขาเสนอบทความชื่อ “Politics as a Vocation” (การเมืองในฐานะวิชาชีพ) ซึ่งได้รับการกล่าวถึงอย่างกว้างขวางมาจนถึงห้องเรียนแขนงวิชารัฐศาสตร์ สังคมวิทยา เศรษฐศาสตร์ ฯลฯ ในประเทศไทยทุกวันนี้

สังคมไทยอาจไม่รู้จักแมกซ์ เวเบอร์ มากเท่ามาร์กซ์ (Karl Marx) เดอร์ไคม์ (David Émile Durkheim) ฟูโคลต์ (Michel Foucault) หรือนักคิดชั้นแนวหน้าอื่นๆ หากอาจารย์ธเนศ วงศ์ยานนาวา แห่งคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จะไม่นำพาเขาต่อแถวนักคิดคนอื่นๆ เดินทางออกจากสถาบันการศึกษาสู่สาธารณชน

แม้ Max Weber : วิถีแห่งการบำเพ็ญตบะและอาชีพการเมือง จะคงกลิ่นงานวิชาการอยู่เต็มเปี่ยม  และแนวคิดของเวเบอร์เหมือนจะพูดคนละภาษากับนักการเมืองและปรากฏการณ์ในสังคมไทยปัจจุบัน แต่หนังสือเล่มนี้อ่านไม่ยากและควรอ่านเพื่อให้เข้าใจแนวคิดทฤษฎีพื้นฐาน บางประโยค  บางช่วงตอนชวนให้คิดต่อและสิ่งรอบตัวได้อย่างไม่รู้จบ  อย่างไรก็ดี ชื่อบุคคล บทความ และคำสำคัญบางคำในหนังสือเล่มนี้ยังอยู่ในรูปภาษาอังกฤษ ซึ่งผู้เขียนอาจจะมีเหตุผลพิเศษที่จะคงไว้ แต่หากแปลถอดเป็นภาษาไทยไว้ด้วย  นักอ่านทั่วไปก็น่าจะ “เข้าถึง” งานวิชาการนอกมหาวิทยาลัยได้กว้างและง่ายขึ้น

ข้อมูลหนังสือ

  • Max Weber : วิถีแห่งการบำเพ็ญตบะและอาชีพการเมือง
  • ผู้เขียน: ธเนศ วงศ์ยานนาวา
  • สำนักพิมพ์: สยามปริทัศน์
  • จำนวนหน้า: 230 หน้า ปกอ่อน
  • พิมพ์ครั้งที่ 1 — พฤษภาคม 2556
  • ISBN: 9789743158346