หนังสือเล่มนี้เป็นการศึกษางานศิลปกรรมทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ใน จ.ลพบุรี ผลงานเขียน ศาสตราจารย์ ดร.ศักดิ์ชัย สายสิงห์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร

ลพบุรี หรือเมืองละโว้ในอดีต สำหรับคนสมัยปัจจุบัน อาจจะมองเป็นเมืองผ่าน แต่หากมองในมุมประวัติศาสตร์ นับเป็นเมืองที่มีความสำคัญอย่างยิ่งทางประวัติศาสตร์

เมืองลพบุรีในสมัยก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เป็นช่วงที่วัฒนธรรมและอำนาจทางการเมืองเขมรหมดไปในช่วงกลางพุทธศตวรรษที่ 18 จนถึงการสถาปนากรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ.1893

"ช่วงนี้เองที่ได้พบหลักฐานทางศิลปกรรมและเอกสารทางประวัติศาสตร์ที่ทำให้อาจสันนิษฐานได้ว่า ลพบุรีน่าจะเป็นเมืองที่มีความสำคัญอย่างมากเมืองหนึ่งในภาคกลางของประเทศไทย และอาจอยู่ในฐานะศูนย์กลางการปกครองหรือในฐานะเมืองหลวงของอาณาจักรละโว้"

งานศิลปกรรมที่สร้างขึ้นในช่วงระยะเวลาดังกล่าว มีลักษณะสืบทอดจากวัฒนธรรมเขมรชัดเจน แต่มีความแตกต่างกันและพัฒนารูปแบบจนเป็นของตัวเอง เรียกว่า "ศิลปะลพบุรี" หรือ "ศิลปะสมัยลพบุรี"

นิยามนี้ใช้ครั้งแรกในพระราชนิพนธ์ เรื่อง "ตำนานพระพุทธเจดีย์" ของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ.2469

และที่สำคัญ งานศิลปกรรมสมัยลพบุรียังมีบทบาทอย่างมากถึงสมัยอยุธยาตอนต้น งานศิลปกรรมที่พบในระยะแรกของกรุงศรีอยุธยา ล้วนรับแบบอย่างมาจากศิลปะลพบุรีแทบทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบของปรางค์ พระพุทธรูป งานปูนปั้นประดับศาสนสถาน เป็นต้น

จากหลักฐานดังกล่าวจึงเกิดข้อสมมติฐานตามมาว่า สมเด็จพระเจ้าอู่ทอง ผู้สถาปนากรุงศรีอยุธยาน่าจะเสด็จจากเมืองลพบุรีก็เป็นได้

สำหรับคนรุ่นปัจจุบัน ถ้าสนใจศึกษาศิลปะของเมืองลพบุรี ควรเริ่มต้นที่ใดลำดับแรก

คำตอบคือ ที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ

อันเป็นโบราณสถานประจำเมืองที่แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการของงานศิลปกรรมสมัยลพบุรีที่ดีที่สุดและโดดเด่นที่สุด

ข้อมูลหนังสือ